Przedsiębiorca na chorobowym

Autor 
Andrzej Paduch
05.08.2016Komentarze (2)

Zimna woda zdrowia doda, głosi popularne przysłowie. Niekiedy jednak oprócz zimnej wody potrzebne są inne środki zaradcze. Wiele chorób zwala bowiem z nóg nawet największych pracoholików. Pół biedy, jeżeli są oni zatrudnieni w oparciu o umowę o pracę. Co jednak w przypadku choroby powinny czynić osoby prowadzące własną działalność gospodarczą?

    Chory przedsiębiorca ma niewątpliwie większe kłopoty od chorego pracownika. Oprócz typowych zmartwień – takich jak odległy termin wizyty u lekarza, wysokie ceny leków czy wreszcie skuteczne ujarzmienie bólu gardła, głowy czy nogi – przedsiębiorca musi przeorganizować swoją firmę tak, aby pracownicy poradzili sobie w czasie jego choroby z przyjętymi zleceniami bez jego udziału.
    W przypadku tych przedsiębiorców, którzy swoją działalność wykonują jednoosobowo, to znaczy nie zatrudniają pracowników oraz nie korzystają z pomocy podwykonawców, niezbędne może być przełożenie realizacji przyjętych zleceń na inny termin – taki, w którym chory powróci do zdrowia i będzie w stanie wywiązać się z przyjętych na siebie zobowiązań.

Uwaga!
Zawsze powiadamiaj swoich kontrahentów o niedyspozycji wykluczającej możliwość terminowego zakończenia prac, których wykonania się podjąłeś. Pomoże Ci to uniknąć odpowiedzialności z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania (art. 471 i n. kodeksu cywilnego).

Sen ze schorowanych powiek wielu przedsiębiorców spędza także inne zagadnienie: jak ich choroba ma się do obciążeń wobec ZUS?
 

Przedsiębiorca, czyli kto

    Warto przypomnieć, że przez działalność gospodarczą rozumiemy zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Definicja ta przewidziana została w art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Wszelkie inne przejawy naszej aktywności nie będą rozpatrywane jako działalność gospodarcza – a w konsekwencji nie będą mogły być brane pod uwagę w zakresie naszych praw i obowiązków w okresie choroby.

Przykład:
Tynkarz Lucjan Z. interesuje się historią motoryzacji. Od roku przygotowuje książkę na ten temat, którą zamierza w przyszłości wydać. Praca nad książką, „po godzinach”, może być rozpatrywana jako jego hobby, nie zaś jako działalność gospodarcza.

W praktyce ocena, czy jesteśmy przedsiębiorcą, czy nie, zależeć będzie od tego, czy nasza działalność jest zarejestrowana w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.

Uwaga!
Jeżeli nie pamiętamy, czy rejestrowaliśmy naszą działalność (mamy taki obowiązek), to warto sprawdzić to na stronie https://prod.ceidg.gov.pl.

W języku ZUS pojęcie przedsiębiorcy w powyżej przedstawionym rozumieniu zastąpione jest przez określenie „osoba prowadząca pozarolniczą działalność”. Pamiętajmy zatem, ze na gruncie przepisów z zakresu ubezpieczeń społecznych to definiuje nas właśnie to określenie (zob. art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). W dalszej części artykułu posługuję się jednak pojęciem przedsiębiorcy – niewątpliwie tak będzie prościej i czytelniej.
 

Ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne

    Ubezpieczenie chorobowe – a ściślej, ubezpieczenie społeczne na wypadek choroby lub macierzyństwa – jest jednym z czterech rodzajów ubezpieczeń społecznych w Polsce.

        Pozostałe to:

  • rentowe ,
  • emerytalne,
  • wypadkowe (tytułów wypadku przy pracy i chorób zawodowych).

    Przedsiębiorcy podlegają ubezpieczeniu chorobowemu dobrowolnie, to znaczy nie mają obowiązku opłacania składek z tego tytułu, ale nic nie stoi na przeszkodzie, ażeby z tego uprawnienia skorzystali.

Przykład:
Dwaj budowlańcy i sąsiedzi, Jan Kowalski i Jan Nowak, prowadzą firmy budowlane. Jan Kowalski opłaca składkę na ubezpieczenie emerytalne i rentowe a nadto – na ubezpieczenie chorobowe. Z kolei Jan Nowak poprzestaje na składce na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Obaj przedsiębiorcy mają do tego prawo, obaj postępują zgodnie z prawem.

Co więcej należy stwierdzić, że ubezpieczenie to jest bardzo opłacalne, a to z uwagi na możliwość otrzymania zasiłku chorobowego i późniejszego obniżenia składki na ubezpieczenie społeczne.
Decydując się na ubezpieczenie chorobowe pamiętajmy jednak, że z mocy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ciąży na nas obowiązek terminowego opłacania składek.  Składki opłacamy co do zasady do 10go dnia każdego miesiąca. W przypadku osób, które opłacają składki nie tylko za siebie, ale także za inne osoby termin płatności przypada na 15. dzień każdego miesiąca.

Uwaga!
Nieterminowe opłacenie składki powoduje automatyczną utratę ubezpieczenia chorobowego i konieczność ponownego zgłoszenia do ubezpieczenia!

Przykład:
Jan Kowalski w pierwszych dziesięciu dniach lipca przebywał na wakacjach w Ustroniu Morskim. Po powrocie do domu, 11 lipca, dokonał przelewu składki na ubezpieczenie chorobowe. Składka miała być jednak opłacona do 10 lipca. W konsekwencji, Jan Kowalski utracił prawo do ubezpieczenia chorobowego, w związku z czym zmuszony był wystąpić z nowym zgłoszeniem o objęcie ubezpieczeniem chorobowym.   

Jak dokonać zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego? To proste. Wystarczy wypełnić formularz ZUS ZUA (znajdziecie go pod adresem http://www.zus.pl/pliki/formularze/zua.pdf).
 

Zasiłek chorobowy

    Zasiłek chorobowy jest jednym ze świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. Przewidziano go w ustawie o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie chorobowy lub macierzyństwa.

Ubezpieczony przedsiębiorca, jako że jego ubezpieczenie ma w tym przypadku charakter dobrowolny, nabywa prawo do zasiłku chorobowego:

  • z upływem 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego (art. 4 ust. 1 p. 2 ustawy),
    Okres 90 dni bywa nazywany przez fachowców „okresem wyczekiwania”. Oznacza on, że jednokrotne opłacenie składki na ubezpieczenie chorobowe nie daje jeszcze prawa do zasiłku chorobowego; niezbędny jest wskazanych upływ 90 dni.
  • jeżeli stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia, a zatem najwcześniej w 91. dniu liczonym od objęcia ubezpieczeniem chorobowym gwarantuje wypłatę zasiłku.
    Wyjątkiem są te sytuacje, w których przedsiębiorca był objęty wcześniej ubezpieczeniem chorobowym z innego tytułu, np. jako pracownik. W takich przypadkach może on kontynuować swoje ubezpieczenie chorobowe (a zatem okres 90 dni nie obowiązuje) pod warunkiem, że pomiędzy poprzednim ubezpieczeniem a ubezpieczeniem w związku z działalnością gospodarczą nie wynosi więcej jak 30 dni.

     

Uwaga!
Na równi z niezdolnością do pracy z powodu choroby traktuje się niemożność świadczenia pracy spowodowaną pobytem w szpitalu lub też w związku z badaniami kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów.

 

W przypadku przedsiębiorców zasiłek będzie wypłacany przez ZUS. Jest to istotna różnica pomiędzy przedsiębiorcami a pracownikami. Tym ostatnim zasiłek wypłacać będzie pracodawca, będący z mocy ustawy płatnikiem składek.
    Jak długo przysługuje zasiłek chorobowy? Co do zasady, przez okres trwania niezdolności, nie dłużej jednak niż 182 dni w roku. W przypadku niezdolności spowodowanej gruźlicą lub ciążą okres jest dłuższy i wynosi nie 182, a aż 270 dni w roku.

    Pamiętajmy jednak, że nawet w kontekście choroby warto grać fair. Ustawodawca przewidział bowiem, że prawo do zasiłku chorobowego tracimy w przypadku, gdy zaświadczenie lekarskie, na podstawie którego zasiłek otrzymaliśmy zostało sfałszowane. Prawo do zasiłku utracimy także wtedy, jeżeli w okresie naszej niezdolności do pracy będziemy poświęcać się innym od rekonwalescencji sprawom, np. wakacje czy praca.

Przykład I:
Zygmunt Iksiński zaplanował wakacje w Niechorzu w okresie od 16 do 31 lipca b.r. Nieszczęśliwie jednak 14 lipca rozchorował się, zaś lekarz rozpoznał zapalenie płuc. Pomimo to, Iksiński pojechał nad Bałtyk licząc na to, że świeże powietrze poprawi stan jego zdrowia. Zaryzykował jednakże to, że w wypadku gdyby ZUS powziął wiedzę o jego wyjeździe wakacyjnym, pomimo choroby, mógłby stracić prawo do zasiłku.

Przykład II:
Jan Kowalski przebywał na zwolnieniu lekarskim. Pomimo tego odbywał jednak spotkania z klientami oraz podjął się położenia podłogi u jednego z nich.

Przykład III:
Marian Igrekowski nie podjął się w terminie umówionych wcześniej prac budowlanych, polegających na wykonaniu instalacji sanitarnej w budowaniu w centrum Poznania hotelu, uzasadniając to nawałem pracy. Kiedy inwestor zagroził mu – w razie nieprzystąpienia bez dalszej zwłoki do wykonania zlecenia – wystąpieniem na drogą sądową o odszkodowanie za niewykonanie powierzonych prac, korzystając z pieczątki i druków znajomego lekarza wystawił sobie zwolnienie lekarskie potwierdzające jego rzekomą chorobę. Następnie, aby dodatkowo uwiarygodnić swoją chorobę, zgłosił się do ZUS po zasiłek chorobowy. Jak ustalił po kilku miesiącach ZUS, Igrekowski chory nie był, ma zatem konieczność zwrotu pobranego zasiłku. Toczy się również przeciw niemu proces karny w związku ze sfałszowaniem dokumentu (zaświadczenia lekarskiego).

 

Specyficznie uregulowano również sytuację tych osób, których niezdolność do pracy spowodowana została nadużyciem alkoholu – tracą oni uprawnienie do zasiłku za okres pierwszych pięciu dni niezdolności.
 

Wnioskujemy o zasiłek chorobowy

Jeżeli chcemy otrzymać zasiłek chorobowy, powinniśmy pamiętać o dwóch bardzo istotnych dokumentach:

  • zwolnieniu lekarskim

Przy ustalaniu prawa do zasiłku chorobowego dowodem stwierdzającym niezdolność do pracy jest zaświadczenie wydane przez lekarza. Nazywane jest ono potocznie – od nazwy formularza, na którym kiedyś je wystawiano – „L4”, obecnie jego urzędową (oficjalną) nazwą jest „ZUS ZLA”. Wystawiając je, lekarz nie ma pełnej dowolności – prawidłowość wystawiania zaświadczeń lekarskich podlega kontroli urzędników ZUS, którzy mogą wezwać nas na badanie albo nawet odwiedzić nas w miejscu naszego pobytu.
    
Przykład:
Lekarz nie może zatem wpisywać do wystawianego zaświadczenia okoliczności nieprawdziwych czy mocno naciąganych – w takiej sytuacji może zostać pociągnięty nawet do odpowiedzialności karnej. Oczywiście nieprawdziwe dane w ZUS ZLA mogą i dla nas spowodować wiele nieprzyjemności, z których utrata prawa do zasiłku będzie najmniejszym problemem.

 

Pamiętajmy o tym, aby zachować wszystkie dokumenty, które potwierdzają nasz zły stan zdrowia, np. wyniki badań, na podstawie których lekarz uznał nas za niezdolnych do pracy. Mogą one być istotnym dowodem w sprawie w przypadku zakwestionowania prawidłowości przyznanego zasiłku przez ZUS.

Uwaga!
Obecnie ciągle spotkać możemy zaświadczenia lekarskie w formie papierowej. Od 1 stycznia 2018 roku ZUS-ZLA („L4”) przybierze postać wyłącznie elektroniczną i jako e-dokument przesyłane będzie bezpośrednio do ZUS.

 

  • wniosku o przyznanie zasiłku chorobowego

Podleganie ubezpieczeniu chorobowemu i uzyskanie zaświadczenia lekarskiego o niezdolności do pracy nie jest jedynym warunkiem uzyskania zasiłku chorobowego przez przedsiębiorcę. Musi on bowiem także złożyć wniosek o przyznanie zasiłku chorobowego. Sporządzenie takiego wniosku nie jest jednak trudne – wystarczy bowiem wypełnić druk ZUS Z-3b.

Uwaga!

Formularz znajdziesz na stronie internetowej ZUS, pod linkiem

http://www.zus.pl/pliki/formularze/Z-3b.pdf .

Zarówno zaświadczenie, jak i wniosek powinniśmy dostarczyć do ZUS w terminie 7 dni od daty wystawienia zwolnienia lekarskiego. Każdy dzień zwłoki spowoduje obniżenie zasiłku chorobowego. Jest jednak jeden wyjątek. Otóż, jeżeli zwolnienie to zostało przesłane do ZUS drogą elektroniczną, wówczas nasz wniosek może być złożony w dowolnym terminie.
 

Zmniejszamy składkę

    Chorowanie samo w sobie nie należy do przyjemności. Spieszę jednak z dobrą informacją: zwolnienie lekarskie może niekiedy oznaczać zmniejszoną składkę na ubezpieczenie społeczne lub brak obowiązku jej zapłaty za dany miesiąc. Za okres, w którym przysługiwał nam zasiłek chorobowy nie musimy bowiem odprowadzać składek na ubezpieczenie społeczne.
 

Uwaga!
Częstym błędem – do tego skutkującym utratą ubezpieczenia chorobowego – jest po prostu nieodprowadzenie za dany miesiąc składki w ogóle. W omawianym przypadku jesteśmy uprawnieni do jej zmniejsz
enia proporcjonalnie do ilości dni, w których przebywaliśmy na zwolnieniu lekarskim, nie zaniechania jej odprowadzenia!

 

W praktyce oznacza to, że składkę za dany miesiąc pomniejszamy o okres zwolnienia lekarskiego. Jak tego dokonać? Najpierw należy obliczyć obniżoną o dni choroby podstawę wymiaru składki. Następnie obliczamy składkę dla danego miesiąca.
 

Przykład:
Tomasz Kowalski przebywał na zwolnieniu lekarskim przez okres dziesięciu dni maja, w związku z ostrym przeziębieniem. Kolejna składka będzie zatem pomniejszona o wartość tych dziesięciu dni choroby.

 

Pamiętajmy jednak, aby – zmniejszając naszą składkę na ubezpieczenie społeczne – powiadomić o tym ZUS. Dokonujemy tego za pomocą formularza ZUS DRA, nie później niż do 10go (15go, jeżeli zatrudniamy pracowników) dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym chorowaliśmy. Formularz ten odnajdziemy pod linkiem na stronie ZUS http://www.zus.pl/pliki/formularze/dra.pdf.
 

Podsumujmy…

1. Przedsiębiorcy podlegają dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, to znaczy nie mają obowiązku opłacania składek z tego tytułu. Mają jednak do tego prawo – w takiej sytuacji pamiętajmy o tym, aby opłacać składki terminowo, to jest co do zasady do 10go dnia każdego miesiąca. W przeciwnym wypadku możemy zostać wykreśleni z ubezpieczenia chorobowego.
2. Ubezpieczonemu przedsiębiorcy przysługuje zasiłek chorobowy. Jest on do niego uprawniony, jeżeli minęło 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego oraz jeżeli stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia, a zatem najwcześniej w 91. dniu liczonym od objęcia ubezpieczeniem chorobowym gwarantuje wypłatę zasiłku.
3. Aby otrzymać zasiłek chorobowy, należy przedstawić w ZUS zwolnienie lekarskie (druk ZUS ZLA wystawiony przez lekarza) oraz złożyć wniosek o przyznanie zasiłku chorobowego (druk ZUS Z-3b). Spieszmy się – powinniśmy to uczynić co do zasady w terminie 7 dni od wystawienia zwolnienia lekarskiego.
4. Za okres, w którym przysługiwał nam zasiłek chorobowy nie musimy odprowadzać składek na ubezpieczenie społeczne, możemy je proporcjonalnie zmniejszyć. Pamiętajmy jednak, aby w takiej sytuacji niezwłocznie powiadomić o tym ZUS za pomocą formularza ZUS DRA.

 


Podstawa prawna:
1. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 963)
2. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2016 r., poz. 372).
3. Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r., poz. 584)
4. Kodeks cywilny

Linki:
1. Serwis informacyjny ZUS – www.zus.pl
2. Informacja o aktualnej wysokości składek na ubezpieczenie społeczne oraz numery kont – http://www.zus.pl/default.asp?p=1&id=35
3. Szczegółowy poradnik ZUS dla przedsiębiorców
http://www.zus.pl/pliki/poradniki/porad4.pdf

 

Masz pytanie do eksperta? Skontaktuj się

Kategoria 

Nasi partnerzy