Co i jak płacić na rzecz ZUS?

Autor 
Andrzej Paduch, wykładowca, specjalizuje się w prawie administracyjnym (w tym budowlanym)
16.01.2016Komentarze (4)

Myśląc o świadczeniach na rzecz państwa każdy w pierwszym odruchu odpowie: „podatki!”. Niestety, nie są to jedyne należności pieniężne, które wykonując działalność gospodarczą, mamy obowiązek opłacać. Nie należy bowiem zapominać o ściąganych równolegle świadczeniach, potocznie nazywanych „składkami ZUS”. Konsekwencje ich nieopłacania (albo opłacania nieterminowego) mogą być równie dotkliwe, co w przypadku zaległości podatkowych. Czym więc są i jak opłacać składki ZUS?

ZUS, czyli co?

Nim przejdę do omówienia składek ZUS, chciałbym przedstawić kilka ogólnych uwag dotyczących Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (bo tak brzmi pełna i prawidłowa nazwa ZUS-u). Pełni on bowiem istotną rolę – jego zadaniem jest bowiem gwarantowanie niezbędnych środków do życia tym obywatelom, którzy z różnych powodów – wieku, stanu zdrowia czy sytuacji rodzinnej – nie są w stanie pozyskać pieniędzy  w inny sposób.

Przykład:

Pomoc ZUS obejmuje wypłacanie:

  • emerytom – emerytur,
  • rencistom – rent z tytułu niezdolności do pracy (tzw. renty inwalidzkie) lub rent w związku ze śmiercią współmałżonka (tzw. renty wdowie),
  • rodzicom – zasiłków rodzicielskich (np. macierzyńskich),
  • osobom, które uległy wypadkom przy pracy lub chorobom zawodowym – odpowiednich świadczeń z tytułu wypadków przy pracy.

Środki z ZUS są przekazywane także osobom, które z powodu niewypłacalności pracodawcy nie mogą odzyskać wynagrodzenia za pracę, a także na zasiłki dla bezrobotnych.

Obok ZUS, zadania z zakresu tzw. zabezpieczenia społecznego, wykonują także Narodowy Fundusz Zdrowia (ta instytucja ze środków przekazanych przez ZUS opłaca nasze leczenie – fachowcy nazywają to „zabezpieczeniem zdrowotnym”) oraz Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS – potocznie zwana „ZUS-em dla rolników”).

Składki ZUS

Z perspektywy przedsiębiorców to jednak nie wypłaty emerytur czy rent będą najistotniejsze. Dla osób zarobkujących ZUS to przede wszystkim rachunki bankowe, na które trzeba płacić comiesięczne składki. Składki te przeznaczane są na opisywane powyżej świadczenia.

Należy podkreślić, że opłacanie składek ZUS ma – niestety – charakter przymusowy. Jeżeli zatem przepis stanowi, że mamy obowiązek opłacić określoną składkę, to nie możemy się od niego uchylić.

Przykład:

Glazurnik Jan Kowalski ma obowiązek opłacać swoją składkę na ubezpieczenie emerytalne. Jeżeli nie dopełni tego obowiązku, składka będzie podlegać ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej.

Wyjątkowo prawo przewiduje dobrowolność w uiszczeniu składki. Jest to składka przedsiębiorcy na jego ubezpieczenie chorobowe. Może ją bowiem opłacać, może jednakże od tego odstąpić i nie poniesienie z tego tytułu odpowiedzialności karnej. Składka ta nie będzie podlegać ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej.

Przykład:

Glazurniczka Anna Nowak postanowiła nie opłacać składki na ubezpieczenie chorobowe. W przeciwieństwie do składki na ubezpieczenie emerytalne, nie będzie ona ściągana przymusowo. 

Co istotne, mówiąc o składce na rzecz ZUS, mamy na ogół na myśli kilka różnych należności (kilka różnych składek), opłacanych comiesięcznie w określonym terminie i to na różne konta bankowe.

Są to składki na:

  • ubezpieczenie emerytalne,
  • ubezpieczenie rentowe,
  • ubezpieczenie chorobowe,
  • ubezpieczenie wypadkowe,
  • ubezpieczenie zdrowotne,
  • Fundusz Pracy,
  • Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Warto zwrócić uwagę na wspomniane powyżej dwa ostatnie fundusze. Środki gromadzone w ramach Funduszu Pracy przeznaczane są na zasiłki dla bezrobotnych, ich szkolenie, poradnictwo zawodowe oraz badania rynku pracy. Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych gromadzi natomiast środki, które – najogólniej rzecz ujmując – są wypłacane pracownikom w wypadku niewypłacalności ich pracodawcy.

Przy czym wysokość każdego z rodzajów składek ustalana jest osobno, jako określony procent podstawy wymiaru składki, czyli:

  • przy ubezpieczeniu społecznym – kwoty deklarowanej, nie niższej niż 60% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w roku podatkowym w kraju,
  • przy ubezpieczeniu zdrowotnym – kwoty deklarowanej, nie niższej niż 75% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku.

Jaki procent tej kwoty (podstawy wymiaru składki) przelewamy na opłacenie poszczególnych składek? Prezentuje to poniższa tabela:

Nie przejmujmy się ilością procentów. Kwotowa wysokość poszczególnych składek wskazywana jest na stronie internetowej ZUS  i w praktyce to z tego wyliczenia najlepiej korzystać.

Młodzi mają lepiej…

Ta stara prawda znajduje odniesienie także do składek ZUS. Począwszy od roku 2005, młodzi stażem przedsiębiorcy płacą składki ulgowe, a zatem w niższej wysokości. Dostrzeżono bowiem, że własny biznes nie przynosi na początku dochodów w takich rozmiarach, które gwarantowałyby utrzymanie się (chociażby na minimalnym poziomie) i opłacenie wszystkich należności.

Z tych to powodów wprowadzono rozwiązanie, zgodnie z którym przez pewien okres podstawą wymiaru składek dla młodych przedsiębiorców stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia. W konsekwencji, wysokość składek świeżo upieczonych biznesmenów obejmuje wskazany w powyższej tabeli procent, liczony jednak od pewnej części minimalnego, nie zaś przeciętnego wynagrodzenia.

Komu przysługuje niższa składka? Z ulgi skorzystać mogą ci przedsiębiorcy, którzy spełniają łącznie następujące przesłanki:

  • są osobami fizycznymi, 
  • rozpoczynającymi prowadzenie działalności gospodarczej,
  • nie prowadzą i nie prowadziły w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych pozarolniczej działalności gospodarczej,
  • nie wykonują działalności gospodarczej na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej wykonywały w ramach stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.

Uwaga!

Składki ulgowe opłacamy jedynie przez 24 miesiące liczone od daty rozpoczęcia działalności! Od następnego miesiąca ciąży na nas obowiązek opłacania składek w „pełnej” wysokości.

Jak opłacać składki?

Wiemy już, kto i w jakiej wysokości obowiązany jest opłacać składki ZUS. Jak jednak wygląda w praktyce ich opłacanie?

Przede wszystkim należy podkreślić, że płatność może odbywać się już nie tylko za pośrednictwem urzędu pocztowego czy bankowego konta internetowego, ale także na stronie internetowej ZUS. Tę drugą formę płatności ZUS przedstawia szczegółowo pod linkiemMy natomiast skupimy się na formie tradycyjnej, a zatem na wypełnieniu formularza płatności do ZUS.

Wypełniając go pamiętajmy o tym, aby zachować niezwykłą skrupulatność i precyzję. Opłacając składki dokonujemy kilka przelewów, w każdym z osobna podając takie dane jak np. NIP, REGON czy wskazując okres ubezpieczenia. Przy tak dużym nagromadzeniu cyfr niełatwo jest o pomyłkę – zawsze więc róbmy to w skupieniu, sprawdzając, czy omyłkowo nie podaliśmy błędnych danych.

Co istotne, opłacając składki ZUS nie korzystamy z formularza zwykłego potwierdzenia przelewu. W takim formularzu brakuje miejsca na wszystkie istotne dla ZUS dane. Stąd też musimy skorzystać ze specjalnego formularza do składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, dostępnego w każdym urzędzie pocztowym.

Uwaga!

Podobnie powinniśmy postąpić dokonując płatności za pośrednictwem bankowego konta internetowego. Chcąc dokonać przelewu składek, powinniśmy skorzystać ze specjalnej zakładki, nazywanej na ogół „Przelew do ZUS”.

O czym należy pamiętać, dokonując przelewu? Przede wszystkim pamiętajmy, aby wskazać właściwy numer konta. Każda z opłacanych przez nas składek ma bowiem wyodrębniony rachunek bankowy i łatwo je ze sobą pomylić. Składkę z tytułu ubezpieczenia społecznego wpłacamy więc na inne konto niż składkę z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego. Najlepiej zapamiętać je po dwóch pierwszych cyfrach – każde z kont ma inne cyfry początkowe:


Oprócz imienia i nazwiska obowiązani jesteśmy podać NIP oraz – jako identyfikator uzupełniający – numer REGON. Jeżeli nie posiadamy tego ostatniego, podajemy wedle uznania PESEL, serię i numer dowodu osobistego, serię i numer paszportu. W praktyce częstym błędem jest podawanie w przelewach NIP i PESEL (te wszakże – w przeciwieństwie do numeru REGON – najłatwiej zapamiętać). Takie postępowanie może jednak spowodować, że w razie wątpliwości ZUS przeprowadzi wobec nas postępowanie wyjaśniające.W razie wątpliwości, zawsze aktualne numery kont wskazane są na stronie internetowej ZUS. 

Określając tytuł wpłaty, obowiązani jesteśmy podać jej typ – co następuje poprzez wskazanie odpowiedniej litery alfabetu – na ogół będzie to „S” (symbol składki miesięcznej) – oraz numer deklaracji określany przez miesiąc i rok, za który składka jest opłacana.

Warto pamiętać o poradniku, który – w celu zapobiegnięcia błędom w wypełnianiu formularzy przelewów – przygotował ZUS. 

Pamiętajmy również, aby opłacać w składki w przewidzianych do tego terminach. Dzięki temu unikniemy wielu nieprzyjemności, takich jak ściągnięcie składki w trybie egzekucji administracyjnej czy ukaranie grzywną. Ta ostatnia może nas słono kosztować, kary są wymierzane w wysokości nawet 5.000 zł.

W jakich terminach opłacać składki? Składki należy rozliczać miesięcznie, do 15. dnia każdego miesiąca. Osoby fizyczne opłacające składki wyłącznie za siebie (np. przedsiębiorcy samodzielnie wykonujący działalność gospodarczą) mają krótszy termin – do 10. dnia każdego miesiąca. Po przekroczeniu tego terminu popadamy w zwłokę, a ZUS może przesłać do nas nie tylko upomnienie, ale także wszcząć postępowanie egzekucyjne.

ZUS-em za pan brat

W ostatnich latach wiele słyszy się o zamiarach likwidacji ZUS i zastąpienia ich jedną albo kilkoma innymi instytucjami. Wydaje się jednak, że – jakkolwiek w strukturze ZUS z pewnością wiele spraw wymaga poprawy – plany jego likwidacji będą bardzo trudne do realizacji. ZUS istnieje bowiem już niemal 80 lat i powstał właśnie z połączenia kilku mniejszych instytucji zabezpieczenia społecznego. W okresie swojego istnienia, w latach 50. ubiegłego wieku, był już likwidowany (jego kompetencje przekazano wówczas związkom zawodowym), jednakże ostatecznie uznano, że tylko w ramach jednej instytucji możliwe jest sprawne zarządzanie składkami. Stąd też, zamiast liczyć na plany likwidacji ZUS, lepiej opanować kilka przedstawionych powyżej zasad, a na pewno z ZUS nie będziemy mieć kontaktu innego jak przy opłacaniu składek.  

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., po. 121 z późn. zm.)

Przydatne linki:

Przeczytaj również artykuł "Ozusowanie umów zlecenia - co się zmieniło?"

 

Kategoria 
Tagi 
składki zus
finanse
rozliczenie składek

Nasi partnerzy