Rysy i spękania w podkładach podłogowych

Autor 
Sebastian Czernik
08.08.2014Komentarze (0)

Właściwe funkcjonowanie podłogi uzależnione jest od wykonania i prawidłowej współpracy jej poszczególnych warstw. Bardzo ważną rolę w tym układzie odgrywa podkład podłogowy  przenoszący obciążenia użytkowe na Materiały i technologie,Inne,Elementy konstrukcyjne budynku, a jednocześnie stanowiący podłoże dla warstwy posadzkowej – płytek ceramicznych, parkietu czy wykładziny.

Zachowanie funkcjonalności podkładu podłogowego jest zatem bardzo istotne w całym okresie eksploatacji, a ewentualne spękania tej warstwy stawiają pod znakiem zapytania użytkowanie podkładu, a także kontynuowanie na nim prac wykończeniowych. Przygotowując ten tekst, poszukałem informacji źródłowych na temat spękań, nie tylko podkładów podłogowych, ale ogólnie jako problematyki w budownictwie. Niestety, niewiele na ten temat mówią przepisy, normy czy zalecenia techniczne, dlatego niniejszy artykuł można potraktować jako próbę małego uporządkowania tematu. Na początek zatem trochę systematyki, wprowadzonej przez mnie na potrzeby tego materiału.
 

Spękania i rysy
Są nieciągłością struktury wewnętrznej podkładu lub posadzki, powstającą w trakcie wiązania warstwy materiału albo, częściej, w trakcie jego eksploatacji. Pojawiają się, gdy odkształcenia, którym dany materiał podlega, są większe niż jego wytrzymałość mechaniczna. Następuje wówczas naruszenie spójności i powstanie niekontrolowanego zniszczenia. Źródłem wspomnianych odkształceń są naprężenia, najczęściej rozciągające, które pojawiają się w wyniku działania różnorodnych czynników wewnętrznych lub zewnętrznych.

Jako spękania należy rozumieć zarówno rysy (mikrospękania), jaki pęknięcia. Jako rysę będziemy traktowali utratę ciągłości materiału, występującą tylko w części przekroju poprzecznego warstwy podkładu podłogowego lub posadzki. Przez pęknięcie będziemy natomiast rozumieć utratę ciągłości materiału na całym przekroju warstwy materiału, powodujące jej rozdzielenie na dwie części. Proces zniszczenia i powstawania spękań będziemy nazywać zarysowaniem.
 

Skąd się biorą spękania?

Spękanie posadzek lub podkładów podłogowych może być spowodowane m.in.:

  • czynnikami konstrukcyjnymi,
  • skurczem wiążącego materiału,
  • brakiem lub niewłaściwym rozmieszczeniem dylatacji,
  • niewłaściwym użytkowaniem,
  • niewłaściwymi parametrami technicznymi materiału,
  • niewłaściwym wykonaniem warstwy.
     

Spękania o charakterze konstrukcyjnym
Wynikają z „pracy” konstrukcji, której posadzka jest elementem. Mogą się pojawić na przykład jako wynik nierównomiernego osiadania budynku, niewłaściwej podbudowy lub nadmiernego ugięcia stropu. Zarysowanie posadzki może być pierwszym symptomem pogarszającego się stanu technicznego całej konstrukcji, dlatego nie należy go lekceważyć. Naprawa spękań konstrukcyjnych zawsze powinna przywrócić właściwy sposób przenoszenia obciążeń przez Materiały i technologie,Inne,Elementy konstrukcyjne.
 

Spękania skurczowe
To często spotykana przyczyna uszkodzenia posadzki lub podkładu podłogowego, szczególnie w przypadku posadzek betonowych lub podkładów podłogowych na bazie cementu. Podczas wiązania zaczyn cementowy kurczy się, zarówno fizycznie – ze względu na odparowanie nadmiaru wody, jak i chemicznie – w wyniku zachodzących reakcji chemicznych i utwardzania, wprowadzając dodatkowe naprężenia w strukturze materiału. Efektem tych naprężeń mogą być właśnie spękania.

Na wystąpienie i wielkość skurczu ma wpływ wiele czynników, począwszy od wielkości powierzchni podkładu podłogowego i grubości warstwy, aż po ilość wody użytej do przygotowania zaprawy i warunki zewnętrzne podczas wiązania i wysychania warstwy. To tłumaczy, dlaczego spękania występują po rożnym czasie – od kilku godzin do kilku miesięcy od momentu wykonania warstw podłogowych. Jako praktycznie bezskurczowe traktowane są jedynie podkłady anhydrytowe – można je wykonywać jednorazowo na stosunkowo dużych powierzchniach, bez konieczności wprowadzania dylatacji pośrednich.
 

Fot. 1. Na zdjęciu widać dwa oddzielone dylatacją pola posadzki. Ponadto widoczne są rysy powstałe w wyniku nadmiernego skurczu, spowodowanego prawdopodobnie brakiem pielęgnacji świeżego podkładu cementowego


Brak lub niewłaściwe rozmieszczenie dylatacji
Może spowodować spękania ze względu na nieuwzględnie niemożliwości zmian liniowych wymiarów posadzki lub podkładu podłogowego, powstających zarówno w trakcie ich wiązania, jaki użytkowania. Zagadnienie dotyczy wszystkich typów dylatacji – konstrukcyjnych, brzegowych (obwodowych, oddzielających)i pośrednich (przeciwskurczowych):

  • Brak przeniesienia dylatacji konstrukcyjnych na wszystkie warstwy podłogi może powodować w miejscu ich usytuowania spękania, będące wynikiem pracy całej konstrukcji budynku.
  • Brak dylatacji obwodowych może być przyczyną spękań ze względu na utworzenie w ten sposób sztywnego połączenia warstwy podkładu z pionowymi elementami konstrukcyjnymi – ścianami, słupami itp. W wyniku wzajemnego oddziaływania tych elementów mogą się pojawić spękania, a nawet odspojenia warstw podłogowych od podłoża.
  • Dylatacje pośrednie mają natomiast za zadanie przeciwdziałać skurczowi wiążącego materiału, dzieląc go na mniejsze pola, na których powstające odkształcenia nie spowodują uszkodzenia warstwy.


Fot. 2. Spękania posadzki przemysłowej w pobliżu słupa konstrukcyjnego. Samoczynne pęknięcia powstały w sąsiedztwie prawdopodobnie nieprawidłowo wykonanych dylatacji pierwotnych

 


Pęknięcia eksploatacyjne
Mogą wynikać z niewłaściwego użytkowania posadzki lub podkładu. Dotyczy to przede wszystkim zbyt dużego obciążania warstwy, zbyt wczesnego rozpoczęcia użytkowania – przed osiągnięciem odpowiedniej wytrzymałości mechanicznej, ewentualnie wprowadzenia innego sposobu użytkowania, pod kątem którego posadzka nie była projektowana. W przypadku posadzek przemysłowych przyczyną spękań mogą być również szoki termiczne (nagłe zmiany temperatury), jakim podlega warstwa ze względu na przeznaczenie pomieszczenia, w którym się znajduje i prowadzone tam procesy technologiczne. Podkład lub posadzka, ze względu na lokalizację i rodzaj obciążeń, jakim podlegają, muszą charakteryzować się odpowiednimi parametrami technicznymi – zbyt niska wytrzymałość mechaniczna może spowodować ich spękanie.
 

Błędy wykonawcze
Mogą spowodować spękania warstw podłogowych w wyniku nieprzestrzegania zaleceń producenta gotowej zaprawy – przede wszystkim w zakresie zastosowania niewłaściwych proporcji wody. W przypadku zapraw cementowych zbyt wysoki stosunek wody do cementu to częsta przyczyna spękań. Warto również podkreślić, że spękania mogą być także wynikiem złego dobrania geometrii podkładu lub posadzki. Uszkodzenie może nastąpić wówczas w wyniku różnic w grubości podkładu, zwłaszcza na dużych, jednorodnych powierzchniach, a także w przypadku zastosowania zbyt małej grubości warstwy (zależnie od układu konstrukcyjnego – podkłady związane z podłożem, na warstwie oddzielającej lub pływające).
 

Diagnostyka spękań
Podkład podłogowy, na którym stwierdzono wystąpienie spękań, nie jest właściwym podłożem pod dalsze prace okładzinowe, szczególnie te, w których będą przyklejane płytki ceramiczne lub parkiet. Istnieje ryzyko, że dodatkowe naprężenia ścinające, występujące po przyklejeniu okładzin posadzkowych, spowodują odspojenie spękanego podkładu od podłoża wraz z przyklejoną warstwą wykończeniową, ewentualnie że spękania z podkładu przeniosą się również na warstwę zewnętrzną – wystąpi na przykład spękanie płytek. Dlatego właściwa ocena sytuacji musi polegać na oględzinach oraz określeniu przyczyni charakteru spękań. Przyczyny spękań były już nico wcześniej opisane, dlatego tutaj skupię się przede wszystkim na określeniu charakteru spękań. Jeżeli natrafimy na spękania, pierwszą rzeczą powinno być ustalenie, czy stwierdzone spękania mają charakter ustabilizowany czy też mamy do czynienia ze spękaniami nieustabilizowanymi (pracującymi, aktywnymi). To decyduje o dalszym toku postępowania:

  • Spękania ustabilizowane nie zmieniają swej rozwartości w czasie, ewentualnie zmiany te są na tyle niewielkie, że nie stanowią zagrożenia dla stabilności całej warstwy.
  • Spękania nieustabilizowane wykazują natomiast tendencję do zmiany swej rozwartości w zależności od panujących warunków zewnętrznych (zmiany temperatury i wilgotności) lub podczas normalnego użytkowania powierzchni. Dzieje się tak na przykład w przypadku zbyt cienkiego podkładu na warstwie izolacji termicznej lub akustycznej czy też miejscowego odspojenia warstwy od podłoża.


Metody sprawdzania spękań
Sprawdzenia charakteru spękań można dokonać poprzez naklejenie w poprzek rysy próbki w postaci szkiełka kontrolnego lub plomby gipsowej. Pęknięcie próbki świadczy o wystąpieniu w obrębie rysy przemieszczenia, które spowodowało uszkodzenie, a to z kolei wskazuje, że rysę należy traktować jako pracującą.

 Na rynku dostępne są również profesjonalne wskaźniki, które zamocowane w poprzek uszkodzenia pozwalają na bardzo precyzyjne określenie wielkości przemieszczeń, ich kierunku, a nawet kąta. Samo kontrolowanie rozwartości spękań czasami może się okazać niewystarczające, dlatego powinno się monitorować również ich długość, przebieg, ewentualnie występowanie nowych uszkodzeń.

 Elementem oceny jest również ostukanie powierzchni młotkiem w miejscu spękań – głuche odgłosy świadczą o odspojeniu warstwy od podłoża, jest to zatem jednoznaczna informacja o konieczności usunięcia tej warstwy i wykonania nowej.
 

Sposoby naprawy spękań
Spękania są wadą podłoża zarówno w zakresie estetycznym, jak i technicznym. Pod względem estetycznym nie są akceptowane w sytuacji, gdy wykonana posadzka jest warstwą ostateczną podłogi, np. w garażach, pomieszczeniach gospodarczych czy magazynach. Pod względem technicznym spękania mogą przyczynić się do dalszego, stopniowego niszczenia warstwy i utraty jej parametrów, a także do uszkodzenia warstwy posadzkowej, np. okładziny ceramicznej. Szczególnie niekorzystne są uszkodzenia o stosunkowo dużej rozwartości, ponieważ powodują obniżenie sztywności i wytrzymałości całej warstwy. Naprawa spękań ma doprowadzić do ponownego połączenia krawędzi materiału w obrębie spękania i przywrócenia warstwie oczekiwanej funkcjonalności.

Sposób postępowania podczas prac naprawczych uzależniony jest od charakteru spękań oraz ich głębokości, rozwartości i lokalizacji. Oto one:

  • skucie – w przypadku gdy mamy do czynienia z pęknięciami, które wykluczają naprawę konieczne jest skucie istniejącej warstwy na całej powierzchni, odpowiednie przygotowanie podłoża, a następnie wykonanie nowej warstwy (fot. 3).

Fot. 3. Wylana masa samopoziomująca nie wykazywała żadnej przyczepności do podłoża. Jedynym rozwiązaniem było skucie podkładu

  • miejscowe wycięcie fragmentu posadzki – jest dopuszczalne w przypadku spękań i lokalnych odspojeń od podłoża. Następnie należy ponownie wykonać warstwę podkładu w tym miejscu.

Fot. 4. Spękania skurczowe w podkładzie cementowym spowodowane prawdopodobnie błędnym wykonaniem dylatacji, brakiem pielęgnacji podkładu lub przelaniem wody. Spękania zostały nacięte szlifierką kątową i wypełnione żywicą epoksydową

  • zastosowanie mat kompensacyjnych – jest możliwe w przypadku spękań, ale bez odspojenia warstwy od podłoża. Oddzielą one warstwę posadzkową od spękanego podłoża na całej powierzchni (fot. 5).

Fot. 5. Przykład zastosowania maty kompensująco-uszczelniającej

  • zamykanie spękań – przeprowadza się w przypadku rys oraz pęknięć ustabilizowanych o niewielkiej rozwartości. W celu zamknięcia, należy mechanicznie pogłębić uszkodzenie, starając się, aby kształt przekroju był zbliżony do klina, a następnie wypełnić drobnoziarnistą zaprawą mineralną, charakteryzującą się płynną konsystencją (łatwość aplikacji) i niskim skurczem własnym. Przed aplikacją zaprawy ścianki uszkodzenia muszą być oczyszczone z pyłu oraz zwilżone wodą lub pokryte odpowiednią warstwą sczepną (fot. 4 i 6).

Fot. 6. Na zdjęciu widoczne są wąskie rysy skurczowe (poniżej 1 mm), nacinane i wypełnione żywicą epoksydową, oraz szerokie pęknięcia, wycinane i uzupełniane jastrychem na warstwie sczepnej

  • zszywanie (klamrowanie) – dotyczy spękań o charakterze zarówno ustabilizowanym, jak i nieustabilizowanym. Uszkodzenia należy mechanicznie pogłębić (szlifierką kątową) na głębokość ok. ⅓ grubości naprawianej warstwy, nadając bruździe przekrój zbliżony do kwadratowego lub prostokątnego. Oprócz tego w poprzek istniejących spękań należy wykonać dodatkowe nacięcia, tym razem na głębokość ok. ⅔ grubości warstwy, w których umieszczone będą metalowe pręty lub specjalne, profilowane blaszki do klamrowania spękań.

    Tak przygotowane nacięcia po oczyszczeniu z pyłu nadają się do wypełnienia – w tym celu stosuje się zazwyczaj masy naprawcze na bazie żywic epoksydowych (spękania ustabilizowane) lub poliuretanowe (spękania nieustabilizowane). Masy mają płynną konsystencję zapewniającą swobodne wypełnienie uszkodzenia na całej głębokości, ale przy większej rozwartości wskazane jest zagęszczanie ich konsystencji dodatkiem piasku, zgodnie z zaleceniami producenta.

    Po wykonaniu wypełnienia, nadmiar masy należy ściągnąć szpachelką wzdłuż uszkodzenia, a następnie świeżą masę posypać dużą ilością piasku kwarcowego. Posypka z piasku, po utwardzeniu masy, spowoduje, że wypełnienie będzie miało naturalną chropowatość, co zwiększy przyczepność w miejscu wypełnień dla kolejno nakładanych warstw np. kleju do płytek.
     
  • iniekcje – to specjalistyczne rozwiązanie dedykowane przede wszystkim podczas napraw rys w betonowych posadzkach przemysłowych.

Rodzajów i przyczyn spękań oraz rys może być wiele. W każdym jednak przypadku przed przystąpieniem do działań naprawczych potrzebna jest szczegółowa diagnostyka, dzięki której uniknie się problemów na dalszych etapach prac.
 

 

Artykuł ukazał się w magazynie ATLAS fachowca, numer 5 grudzień 2013 (11)

Zobacz również artykuł: Naprawa posadzek i podkładów podłogowych.

 



Autor: Sebastian Czernik, Grupa ATLAS



 

Kategoria 
Tagi 
posadzka
podkłady podłogowe
rysy
spękania

Nasi partnerzy